Wat KiesKennis ons leert over draagvlak bij AI-innovatie

Voor sommige omroepen was een eerste opzet voldoende om zelfstandig door te pakken, anderen zaten er intensiever in, met doorlopende iteratie en afstemming. Dat gold ook binnen redacties. Voor de één was het spannend om met een AI-toepassing te werken die zo dicht op het journalistieke proces zit. De ander dook er juist actief op en testte de grenzen van wat verantwoord voelt.
Op iedere schaal speelt dit: ook binnen één team beweegt niet iedereen automatisch dezelfde kant op, of in hetzelfde tempo. Dat verschil is binnen innovatieprojecten geen bijzaak, maar juist een noodzakelijke kracht.

Frictie is geen ruis, maar richting
Waar verschillen zijn, ontstaat frictie. Die wordt in veel projecten gezien als iets wat je moet beperken. In klassieke projectstructuren is dat logisch: het doel ligt vast en afwijking kost tijd en geld.
Bij innovatie ligt dat anders. Het eindresultaat staat niet volledig vast en ontwikkelt zich juist door voortschrijdend inzicht. Frictie is in dat proces geen verstoring, maar een signaal. Het laat zien waar aannames niet kloppen, waar keuzes opnieuw nodig zijn en waar moet worden bijgestuurd. Verschillen in gebruik, tempo en beoordeling dragen daar direct aan bij.

Waarde zit in betrokkenheid, niet alleen in output
Want deelname gaat verder dan meedoen op papier. Het zit in betrokkenheid, in twijfel en in het blijven stellen van de vraag of iets klopt. Precies daarin ligt de kracht van journalistieke organisaties binnen dit soort innovaties.
Dat zie je terug in kleine momenten. Die collega die zichzelf afvraagt of ergens al aan is gedacht, de bot test en een appje stuurt als iets niet klopt. Geen formele test, maar wel precies de journalistieke intuïtie en betrokkenheid die nodig zijn om kwaliteit te bewaken. Die signalen moet je als organisatie omarmen.
Maar ook in hoe redacties daar gezamenlijk mee omgaan. In open gesprekken over twijfel, enthousiasme en de waarde van deelname. En in leiderschap dat durft bij te sturen, of zelfs te stoppen wanneer een project niet (meer) past.

Waar het in de praktijk misgaat
In veel innovatieprojecten wordt het proces te strak ingericht. Verschillen worden gladgestreken, tempo wordt gelijkgetrokken en twijfel krijgt weinig ruimte. Experimenteren wordt een label, geen werkwijze. Deelname wordt beperkt tot een kleine groep, terwijl de rest van de organisatie op afstand blijft. Informatie en inzichten blijven binnen het project, in plaats van dat ze breder worden gedeeld. Als gevolg daarvan ontstaat er minder betrokkenheid, terwijl dat juist de basis is voor adoptie.

Wat dit vraagt van redacties en leiderschap
Draagvlak ontstaat niet door iedereen te overtuigen, maar ook niet door het zonder betrokkenheid te implementeren. Het ontstaat door ruimte te organiseren. Ruimte om mee te doen, om kritisch te zijn en om in een ander tempo te bewegen. Dat vraagt iets van journalisten. Om hun intuïtie serieus te nemen en signalen te blijven geven wanneer iets niet klopt. En het vraagt leiderschap dat die signalen benut. Dat bijstuurt waar nodig en bewaakt dat er voortgang blijft.

Dat zie je ook in de praktijk. Binnen KiesKennis werkten acht omroepen samen. Zeven daarvan gingen live, ieder op een eigen moment. Niet omdat dat zo gepland was, maar omdat tempo en gereedheid per organisatie verschilden. Alle deelnemers brachten en haalden waarde uit het experiment, ieder op hun eigen manier. Dat is waar het uiteindelijk om draait.
De kern is niet het verminderen van verschil, maar het benutten ervan. Juist daarin ontstaat richting.

Nadeche Orie
Hoofd Digitaal & Innovatie bij Rijnmond