Scholten Scoort: Verliefd op onze eigen programmering
Waarom kijken steeds minder mensen lineaire televisie? De verklaringen kennen we. Streaming, YouTube, social media. De kijker wil zelf bepalen wat hij kijkt en wanneer. Allemaal waar. Maar wat als er iets fundamentelers aan de hand is? Wat als niet alleen ons kijkgedrag is veranderd, maar ook de manier waarop we televisie ervaren? Dus niet hoe we kijken, maar hoe we ‘zien’.
Ik heb jarenlang aan televisie-vergadertafels gezeten waar woorden als ‘urgentie’, ‘spanningsboog’ en ‘emotionele lading’ met religieuze overtuiging werden uitgesproken. Door mijzelf overigens net zo hard. Hoe maken we dit gesprek urgenter? Waar zit de tegenstelling? Hoe bouwen we het verhaal van die kandidaat zo op dat zijn optreden straks extra binnenkomt? En natuurlijk, als moeder dan met een traan in haar ogen in het publiek zit, weten we die feilloos te vinden.
Niemand heeft moeder gevraagd te huilen. Maar we hadden er eerlijk gezegd wel een beetje op gerekend. Dat is ons vak. We zijn meesters geworden in het voorspellen en organiseren van emoties. We weten wanneer iets spannend, ontroerend, relativerend, grappig of confronterend wordt. Sterker nog, we vergaderen er eindeloos over. Ook presentatoren worden er op uitgekozen. “Zij heeft die warmte, hij kan daar echt een laagje humor aan toevoegen, zij is gewoon zoals de kijker.”
Niet alleen de
makers beheersen
de televisietaal
Maar misschien zijn we als televisie-industrie verliefd gebleven op onze eigen beheersing. Neem realitytelevisie. Tijdens de eerste Big Brother wist werkelijk niemand wat een testimonial was, laat staan wat je daarin geacht werd te zeggen. Dat leverde soms wonderbaarlijk authentieke televisie op.
Inmiddels kent iedere realitydeelnemer het kunstje. De ervaren exemplaren zijn zelfs ‘quotemachines’ geworden. Ze weten precies welke uitspraak een scène sterker maakt, een conflict aanwakkert of een cliffhanger oplevert. Niet alleen de makers beheersen de televisietaal. De deelnemers spreken hem inmiddels vloeiend.
En de kijker? Die heeft de afgelopen decennia ook niet stilgezeten. Hij consumeert dagelijks uren aan ongepolijste, of in ieder geval ongepolijst ogende, verhalen. Hij kijkt naar podcasts waarin gesprekken alle kanten op vliegen. Naar mensen die zonder redactie of regisseur miljoenen bereiken. En dan schakelt hij naar onze zorgvuldig geregisseerde werkelijkheid, op NPO 1, RTL.
Misschien denkt hij niet bewust: wat een toneelstuk. Maar voelt hij het wel. En ondertussen blijven wij zoeken. Naar meer echtheid, meer humor, meer verbinding. We kijken naar programma’s die nog wél scoren en proberen te begrijpen wat daar werkt. Logisch. Want die programma’s bewijzen dat het nog steeds kan. Maar misschien zien we iets over het hoofd. We zijn allemaal opgegroeid met televisie. We hebben geleerd hoe een programma begint, hoe spanning wordt opgebouwd en wanneer het afgelopen moet zijn. Vervolgens werden we makers en gingen we dat systeem perfectioneren. We zitten vast in onze eigen programmering.
En misschien geldt dat niet alleen voor de programma’s die we maken. Maar ook voor de manier waarop we erover nadenken. Zodra ik een oplossing weet, meld ik me.
Matthias Scholten
Matthias Scholten startte zijn mediacarrière als applausmeester. Na een corporate RTL-leven bedenkt hij nu ‘leuke dingen’
