Van Metropolis tot AI

Voor Fritz Langs Metropolis werd in 1926 bij Studio Babelsberg een nieuw atelier gebouwd. Acteurs, decors en miniatuurmodellen werden met vernieuwende filmtechnieken samengebracht tot een futuristische stad. Niet de techniek bepaalde wat er gemaakt werd. De ambitie van de regisseur vroeg om technieken die nog niet vanzelfsprekend waren.

Dat contrast is actueel. In discussies over AI gaat het vaak over sneller monteren, routinewerk automatiseren en goedkoper produceren. Nuttig, maar de grotere vraag is misschien wel wat er mogelijk wordt als makers en technici samen iets ontwikkelen dat nog niet bestaat. Niet alleen een efficiëntere productie, maar nieuwe toepassingen, producten en bedrijven.

Eerst idee, dan tool
Bij Magnopus werken ongeveer evenveel engineers als kunstenaars en ontwerpers. Het bedrijf beweegt tussen film, games, virtual production en interactieve ervaringen. Die disciplines komen samen vanuit één vertrekpunt: wat willen we maken, en wat moet het publiek kunnen beleven? Daarmee verandert ook de rol van de maker.

Wie samen met ontwikkelaars een nieuw creatief probleem oplost, kan meer overhouden dan een programma of een geslaagde productie. Een technische toepassing, een nieuwe werkwijze of intellectueel eigendom (IP) kan vervolgens ook buiten die ene opdracht waarde krijgen. De interessante AI-vraag is dan niet alleen hoeveel tijd een tool bespaart. Het is welke ervaring daardoor voor het eerst mogelijk wordt, én wie de technologie achter die ervaring ontwikkelt.

Software van de set
Hoe concreet dat kan zijn, laat het Welshe productiebedrijf Triongl zien. Het maakt onder andere dramaseries waarvan scènes zowel in het Welsh als in het Engels worden opgenomen. Dat biedt mogelijkheden voor verschillende versies en coproducties, maar maakt het productieproces ingewikkeld.

Het vertrekpunt was geen technologie op zoek naar een toepassing, maar een praktisch probleem: hoe houd je scripts en productiedocumenten in verschillende talen werkbaar voor cast en crew? Triongl ontwikkelde daarop eigen technologie, met het script als centrale basis. Medewerkers kunnen documenten in hun voorkeurstaal gebruiken en taalversies naast elkaar bekijken.

Dat betekent niet dat ieder productiehuis een softwareleverancier moet worden. Wel laat het voorbeeld zien waar nieuwe MediaTech kan ontstaan: niet alleen bij startups, maar ook midden in een bestaand productiebedrijf. MediaTech is technologie voor het maken, verspreiden en beleven van media. Wie de productiepraktijk kent, ziet soms als eerste welke technologie ontbreekt.

Bereik is nog geen bezit
Iets vergelijkbaars gebeurt bij creators. Ze maken content, bouwen rechtstreeks een publiek op, verzorgen hun eigen distributie en ontwikkelen verdienmodellen. Daarmee lijken ze steeds meer op zelfstandige mediabedrijven. Maar veel bereik is niet hetzelfde als duurzaam IP. Een miljoen volgers vormt op zichzelf nog geen format, merk of verhaalwereld die verder kan groeien. Juist daar kunnen creators en gevestigde producenten elkaar versterken. De een brengt directe publiekskennis en nieuwe distributievormen mee, de ander ervaring met verhalen, rechten en internationale exploitatie. De economische vraag verschuift zo van hoeveel mensen je vandaag bereikt naar wat je opbouwt dat morgen nog waarde heeft.

In Wales maakt Media Cymru bewust ruimte voor innovatie vanuit creatieve bedrijven. Het begon met ongeveer 120 projecten om te onderzoeken hoe onderzoek en ontwikkeling in die sector werken. Daaruit groeide een programma van 54 miljoen pond. Vooral kleinere bedrijven hebben ideeën genoeg, maar niet altijd tijd, expertise of middelen om ze verder te brengen. Ook MediaTech Hub Potsdam kijkt verder dan het vernieuwen van bestaande productieprocessen. De hub verbindt mediabedrijven, startups, technologie, kennis en talent en behandelt MediaTech als een kans op nieuwe economische bedrijvigheid.

Nederland heeft meer in huis
Voor Nederland is de uitgangspositie sterk: makers, producenten, technologieleveranciers, kennisinstellingen, internationaal succesvolle formats en IBC als ontmoetingspunt. Toch bekijken we die werelden vaak los van elkaar. Een producent hoort bij de creatieve industrie, een softwarebedrijf bij ICT. Technologie die bij een omroep of productiehuis ontstaat, blijft daardoor gemakkelijk buiten beeld als economische activiteit.

Daarom onderzoekt Jeroen van Mastrigt samen met Media Campus NL, mede namens ROM Utrecht Region en de gemeente Hilversum, het Nederlandse MediaTech-landschap. De eerste analyse wijst op een breed domein, van AI en productietechnologie tot distributie en publieksinteractie. De vervolgvraag is waar eigen kennis, technologie en IP ontstaan, welke bedrijven kunnen doorgroeien en welke verbindingen met klanten, kapitaal en onderzoek nog ontbreken.

Nederland hoeft niet alles zelf te bouwen. Maar wie de eigen sterke punten beter herkent en ontwikkelt, kan meer zijn dan een afnemer van innovatie. De mediahit van morgen is misschien een programma. Het kan ook de technologie zijn waarmee anderen hun programma’s maken.

Dit artikel is tot stand gekomen met ondersteuning van AI en is inhoudelijk gebaseerd op de observaties en inzichten van Vivian Opsteegh, directeur Media Campus NL, die de MediaTech Conference 2026 in Potsdam bezocht.