Skûtsjesilen: regionaal vakmanschap, landelijke kijkcijfers

Achter die ogenschijnlijk zorgeloze televisie schuilt echter een omvangrijke multimedia-operatie, waarin Omrop Fryslân dagelijks televisie, livestreams, online content en verslaggeving vanaf het water verzorgt, terwijl MAX het programma vertaalt naar een breed landelijk publiek. Wat maakt deze samenwerking zo succesvol? En wat zegt het Sûtsje Journaal over de kracht van samenwerking tussen landelijke en regionale omroepen?

De wortels van het Friese skûtsjesilen gaan terug tot begin negentiende eeuw. Al rond 1820 werden in Friesland wedstrijden gehouden met de traditionele langwerpige platbodems die destijds als vrachtschip dienden. Het huidige SKS-kampioenschap ontstond kort na de Tweede Wereldoorlog, in 1945. Wat ooit begon als een onderlinge krachtmeting tussen schippers groeide uit tot een van de meest beeldbepalende zomerevenementen van Friesland, waar sport, cultuur, traditie en zomerbeleving samenkomen.

Friese identiteit
Voor veel Friezen is het skûtsjesilen veel meer dan een wedstrijd. Volgens hoofdredacteur Ingrid Spijkers van Omrop Fryslân raakt het evenement aan de Friese identiteit en speelt het een belangrijke rol in de cultuur en traditie van de provincie. “Juist die combinatie van competitie, landschap en sfeer maakt het evenement ook televisiegeniek en geschikt voor landelijke uitstraling”, zegt eindredacteur Sjouke Rijper van Omroep MAX. “Water is vrijheid. Die oude schepen, die wedstrijden op smal water, dat is imposant om te zien.” Volgens Rijper zit de aantrekkingskracht niet alleen in de sportieve strijd, maar vooral in de positieve sfeer eromheen. “In een tijd met veel negatief nieuws is dit gewoon een mooi evenement waar mensen vrolijk van worden.”

Omroep MAX stapte jaren geleden in het project omdat het volgens Rijper perfect aansloot bij het profiel van de omroep. “Het programma is bij uitstek ‘Samen MAX’. Mensen bij elkaar brengen vanuit het hele land.” Waar veel televisie draait om actualiteit, conflict of snelheid, biedt het Skûtsje Journaal juist rust en herkenbaarheid. “Mensen vinden dit heerlijk wegkijken. Even geen zorgen.” Daarmee groeide het uit tot een opvallend stabiele waarde in de zomerprogrammering van NPO1. De NPO heeft het programma dit jaar dan ook op het aantrekkelijker tijdslot van 19.00 uur geprogrammeerd.

Regionale expertise als fundament
De kern van het succes ligt volgens Rijper in de samenwerking tussen MAX en Omrop Fryslân, dat beschikt over tientallen jaren ervaring met het volgen van het skûtsjesilen en het evenement tot in detail kent: van de wedstrijdregels en schippers tot de locaties en weersomstandigheden. “Je moet niet op elkaars domein komen”, zegt Rijper over de samenwerking. “Iedereen heeft zijn eigen verantwoordelijkheid. En daar kunnen we allemaal goed mee leven.”

De rolverdeling is helder. Omrop Fryslân levert de inhoudelijke kennis, productie-ervaring en regionale verankering; MAX vertaalt het evenement naar een toegankelijk televisieformat voor een landelijk publiek. Volgens Ingrid Spijkers laat het succes zien “dat een sterk regionaal verhaal ook buiten Friesland een groot publiek kan bereiken”. Die constatering krijgt extra lading in een tijd waarin binnen de publieke omroep nadrukkelijk wordt gekeken naar efficiënter produceren en samenwerking tussen organisaties. Rijper wijst erop dat bij evenementen als het skûtsjesilen vaak wordt teruggevallen op bestaande regionale expertise. “Dat ligt ontzettend voor de hand.”

Complexe productie
Achter de ogenschijnlijk moeiteloze uitzendingen gaat een complexe productie schuil. Omrop Fryslân beschouwt het skûtsjesilen als één van de grootste multimediale producties van het jaar. Niet alleen televisie, maar ook radio, livestreams, online video, podcast, social media en aanvullende reportages draaien tijdens de wedstrijdweken op volle toeren. “Tijdens het skûtsjesilen draaien we eigenlijk een complete multimediale operatie”, zegt Spijkers.

Voor eindredacteur Sybren Terpstra betekent het skûtsjesilen jaarlijks een rondreizende productie die zich verplaatst over verschillende Friese meren en dorpen. Camera’s, verbindingen en faciliteiten moeten dagelijks opnieuw worden opgebouwd. “Achter de schermen is het een enorme operatie. Je bouwt elke dag eigenlijk opnieuw een tijdelijke infrastructuur op.”

Volgens Terpstra vraagt die werkwijze niet alleen technische expertise, maar ook kennis van veiligheid, logistiek en de samenwerking met schippers en organisatie. Juist die combinatie van ervaring en regionale verankering maakt deze vorm van verslaggeving bijzonder. Voor Omrop Fryslân is het evenement daardoor veel meer dan een reguliere sportproductie. Tijdens de wedstrijdperiode leeft vrijwel de hele organisatie mee. “Bij Omrop Fryslân kijkt bijna iedereen mee of werkt eraan mee”, zegt Spijkers. “Tijdens die weken voel je ook de druk en de verwachting van het publiek; heel Friesland is ermee bezig.”

Van lineaire televisie tot livestreams
Waar het Skûtsje Journaal van MAX vooral lineaire zomertelevisie is, zet Omrop Fryslân nadrukkelijk in op een breed digitaal bereik. Livestreams, online clips en mobiele consumptie worden steeds belangrijker, zeker onder jongere doelgroepen. Terpstra ziet daarbij een duidelijke verschuiving: livestreams en digitale platforms winnen terrein, terwijl het totale bereik van het evenement over alle kanalen samen op peil blijft.

Daarmee laat Omrop Fryslân volgens Spijkers ook zien hoe de rol van regionale omroepen verandert. “Niet langer uitsluitend lineaire radio- en televisiebedrijven, maar volwaardige crossmediale nieuws- en contentorganisaties.” Juist die combinatie van regionale worteling en moderne distributie maakt het evenement interessant voor een breed en landelijk publiek. Het programma blijft authentiek Fries, maar wordt door Omroep MAX landelijk toegankelijk gemaakt voor kijkers die weinig kennis hebben van het skûtsjesilen.

Bert Haandrikman
MAX-presentator Bert Haandrikman speelt daarin een belangrijke rol als verbindende factor tussen Friesland en de rest van Nederland. Volgens eindredacteur Sjouke Rijper past Haandrikman goed bij het karakter van het evenement. “Geen sterrenstatus. Daar houden de Friezen niet van.” Juist zijn toegankelijke presentatie sluit goed aan bij een programma waarin beleving en authenticiteit centraal staan.

Het Skûtsje Journaal is daarbij meer dan een dagelijkse samenvatting van de wedstrijden. Vanuit een mobiele studio reist MAX gedurende de wedstrijdweken door Friesland. Wedstrijdbeelden worden afgewisseld met reportages vanaf de wal, gesprekken met schippers en deskundigen, analyses en verhalen over de mensen achter het skûtsjesilen. Volgens Rijper is juist die combinatie van sport, achtergrondverhalen en Friese cultuur een belangrijke verklaring voor het succes van het programma.

Achter de uitzendingen schuilt ook een omvangrijke technische operatie op het water. Camera’s, drones, mobiele verbindingen, regiefaciliteiten en communicatiesystemen moeten onder wisselende weersomstandigheden naadloos samenwerken om televisie, livestreams en online content mogelijk te maken. “De uitzending lijkt misschien eenvoudig, maar achter de schermen is het iedere dag opnieuw een logistieke puzzel”, aldus eindredacteur Sybren Terpstra.

Voorbeeld
De samenwerking tussen MAX en Omrop Fryslân loopt inmiddels meerdere jaren en wordt binnen de publieke omroep regelmatig genoemd als voorbeeld van effectieve samenwerking tussen landelijke en regionale partijen. Volgens Rijper zit de kracht vooral in wederzijds vertrouwen en heldere afspraken; iedere partij doet waar die goed in is. Het Skûtsje Journaal laat volgens de betrokkenen zien dat regionale expertise en verhalen landelijke relevantie kunnen krijgen zonder hun eigen karakter te verliezen. Daarmee geldt de samenwerking tussen MAX en Omrop Fryslân als een interessant voorbeeld voor andere producties binnen het publieke bestel. Of, zoals Rijper het samenvat: “Het is een vrolijk en enthousiast evenement waar geen negativiteit in zit.” Juist dat blijkt in de zomermaanden een krachtig televisierecept. “Daar worden we met z’n allen blij van.”

Het skûtsjesilen is van 18 tot en met 31 juli dagelijks te volgen via televisie, radio, online, podcast en livestreams van Omrop Fryslân. Het Skûtsje Journaal van Omroep MAX wordt in die periode dagelijks om 19.00 uur uitgezonden op NPO 1.

Technische faciliteiten
Voor de verslaggeving van het skûtsjesilen zet Omrop Fryslân onder meer in:
Mobiele tv- en audioregie op een speciaal ingericht productieschip
5 camera’s, waarvan 3 draadloos
2 drones
1 rib-boot voor camera- en productieondersteuning op het water; 1 rib-boot met twee radioverslaggevers
3 HF-zenders
PTZ-camera’s voor podcasts en aanvullende content
Starlink-satellietverbindingen
LiveU-units voor mobiele videotransmissie
V-Mix-productieomgeving
Greengo-intercom en portofoons voor communicatie
Avid-montagefaciliteiten en eindregie in Leeuwarden

Omroep MAX levert een crew van 18 personen, een SNG-wagen, 3 broadcastcamera’s en 1 live drone.

Bron: BM/Bert Klaver
Fotografie: Paul Fafieanie, Bert Klaver