De ‘perspectivistische lenigheid’ van regionale journalistiek

De organisatie van het Regiohelden Festival, dat elk jaar door een andere regionale publieke omroep wordt georganiseerd, lag deze vijfde editie in handen van Omroep Brabant en vond om die reden plaats aan de Noordkade in Veghel. In een tot evenementenlocatie omgebouwde voormalige mengvoederfabriek, op een tot culturele hotspot verworden fabrieksterrein, verzamelden zich in alle vroegte journalisten van alle dertien regionale omroepen. Om ervoor te zorgen dat ook daadwerkelijk kennis werd gemaakt met collega’s uit andere regio’s, werden alle bezoekers ingedeeld in teams.

Onder begeleiding van centrale presentatoren Nina van den Broek en Saskia Nelissen, en in een uitgelaten stemming in de zaal, trapte Omroep Brabant-hoofdredacteur Renzo Veenstra het plenaire programma af met een korte introductie op het centrale thema van de dag: hoe onafhankelijk en neutraal ben je echt als journalist? Om daar nog een aantal deelthema’s aan toe te voegen als ‘hoe bereiken we ons publiek’ en ‘zijn we als journalisten ook eerlijk en kritisch naar elkaar?’. Kritische journalistiek begint waar je zelf als journalist ongemak voelt, aldus Veenstra.

Hilariteit
Vervolgens presenteerden alle omroepen zich door middel van een videocompilatie. De een toonde daarbij een mooie dwarsdoorsnede van de programmering, de ander belichtte juist één bijzonder programma. Zo leek het Limburgse L1 alleen verslag te hebben gedaan van carnaval en verder geen nieuws te hebben, waar Omrop Fryslan juist in sneltreinvaart, op hardstyle gemonteerd, de meest uiteenlopende items toonde. Wat bij beide filmpjes voor grote hilariteit zorgde in de zaal.

Daarna was het aan de Brabantse comedian Andy Marcelissen om aan de hand van het zojuist getoonde de draak te steken met de bekende vooroordelen over alle regio’s. En het goede van Brabant ondertussen nog wat verder te belichten. Wat toch ook een beetje de vraag opriep of dit nou echt allemaal Brabantse trots was, of ook een uitwas van het Calimero-complex.

Het laatste onderdeel van het ochtendprogramma bestond uit een keynote van filosoof Lammert Kamphuis, schrijver van het boek Verslaafd aan ons eigen gelijk. Daarin pleit hij voor perspectivistische lenigheid in deze tijden van polarisatie. Oftewel, het bewust worden van je eigen perspectief én je blinde vlekken, waardoor we ons ook kunnen verplaatsen in andere perspectieven. Wij mensen denken allemaal dat we neutraal zijn, maar zijn in de realiteit allemaal verslaafd aan ons eigen gelijk. We zijn geneigd om positief te reageren op dat wat overeenkomt met onze eigen visie en beleving. En aangezien journalisten net mensen zijn, is het ook voor hen onmogelijk om neutraal en objectief te zijn. Daarmee wordt toch wel een van de kerngedachten over de journalistiek, dat journalisten neutraal (dienen te) zijn, afgeserveerd en dat is behoorlijk confronterend. Maar hoe kun je nou uit je eigen oordeel komen en perspectivistisch lenig worden als journalist?

Daarvoor heeft Kamphuis vier tips:
Stel je voor dat je een cameraregistratie maakt van een situatie: wat zou die dan hebben moeten registreren? Met andere woorden: baseer je op de feiten, op het gebeurde, maar blijf weg van de interpretatie ervan. Dus niet zeggen: ‘er hing een grimmige sfeer’, maar beschrijven dat er steeds harder leuzen werden gescandeerd, om een voorbeeld te noemen.

Ken uzelve! Oftewel, wees bewust van je eigen directe reacties en meningen.

Check je woordkeuze. De woorden die je gebruikt, zeggen ook iets over jouw positie en mening. Kamphuis noemt hierbij het woord ‘omstreden’ als voorbeeld. Afhankelijk van de context van dat woord in de zin, is af te leiden welke positie de journalist in neemt ten aanzien van een situatie.

Integreer speelse elementen in je werk. Spelen draagt bij aan plezier en resultaat in je werk.

Het leidde na een rumoerig overleg
tot creatieve suggesties zoals het
integreren van songteksten van
Taylor Swift in presentatieteksten

Om dat laatste te illustreren, vroeg Kamphuis de aanwezige journalisten om zo’n speels element voor hun eigen werk te bedenken. Dat leidde na een rumoerig overleg tot creatieve suggesties zoals het integreren van songteksten van Taylor Swift in presentatieteksten en het maken van een artikel waarin de eerste letters van de eerste alinea samen een woord vormen.

Bubbels
Niet geheel toevallig begon het middagprogramma ook met spelen. De in de ochtend aangewezen teams werden nu het terrein van de Noordkade opgestuurd op zoek naar de oplossingen van de raadsels die voor hen waren uitgezet.

Vervolgens verspreidde iedereen zich over een van de volgende workshops:

Journalistiek onder spanning door journalist en podcastmaker Roderick Veelo;

Nederland in bubbels, door electoraal geograaf en publicist Josse de Voogd;

Polarisatie als verdienmodel door Jelle Postma van Justice for Prosperity, een organisatie die de doelgerichte ondermijning van de democratie onderzoekt, blootlegt en voorspelt;
Mag een journalist ook activistisch zijn? door journalist en strateeg Sophie van Oostvoorn;

De kloof tussen media en publiek door Bender, het YouTube-kanaal dat humoristische journalistiek met een kritisch randje bedrijft;

Netwerken in gepolariseerde tijden door politiek coach Kiki Bakker en Chantal Everaardt van RTV Oost.

In de workshop Nederland in bubbels zette Josse de Voogd helder uiteen hoe stemgedrag niet alleen samenhangt met opleidings- en welvaartsniveau, maar ook met generaties en woonlocaties en zelfs met de geschiedenis van een bepaalde streek.

Daarbij maakte hij duidelijk dat Amsterdam noch het platteland tekenend zijn voor Nederland: beide gebieden wijken evenveel af van de rest van het land en kunnen dus ook niets zeggen over het stemgedrag, de meningen en de houding ten opzichte van de politiek en maatschappij. Sterker nog: dat in Amsterdam de meest invloedrijke mensen van Nederland allemaal op een kluitje wonen, terwijl deze stad de minste overeenkomsten vertoont met de rest van het land, maakt dat er een enorme kloof ontstaat tussen beide.

Anders gezegd: degenen die het land besturen, denken totaal anders over de problemen die de rest van Nederland bezighouden. Volgens De Voogd zijn de belangrijkste problemen die nu in Nederland spelen migratie en woningnood. En op deze onderwerpen staan beleidsmakers en burgers lijnrecht tegenover elkaar omdat deze problemen niet spelen in de wijken waar deze beleidsmatige elite woont. Voor hen bestaan deze problemen dus ook niet en wie vanuit die positie kijkt, neemt de burger ook niet serieus. Volgens De Voogd ligt de oplossing erin dat degenen met invloed het midden moeten opzoeken en echt moeten gaan luisteren naar de problemen die mensen ervaren. Hoe dat moet en hoe ook journalisten dat midden kunnen opzoeken, bleef echter ongewis.

Regiohelden Awards
Het einde van de middag luidde ook de feestelijke uitreiking van de Regiohelden Awards 2025 in, de prijzen voor de beste journalisten en journalistieke producties van het afgelopen jaar. De Gouden Regiohelden Award, de prijs voor de beste journalistieke productie, werd uitgereikt aan RTV Oost voor het project 25 Jaar Vuurwerkramp. In dit project delen inwoners hun persoonlijke verhaal over de vuurwerkramp in Enschede. Zo blijven de herinneringen bewaard voor generaties die de ramp zelf niet hebben meegemaakt.

De jury ziet in deze inzending een goed voorbeeld van hoe een regionale omroep haar verbindende rol kan invullen. Niet door alleen verslag te doen, maar door actief iets in gang te zetten en mensen bij elkaar te brengen.

Naast de Gouden Regiohelden Award werden dit jaar ook zes andere Regiohelden Awards uitgereikt. Dit zijn de winnaars en juryleden van de verschillende categorieën:

De Nieuwsjager
De winnaar voor het beste eigen nieuwsverhaal van 2025 was RTV Oost met Dossier misstanden sekte Pater Pio. Voor de jury stak deze inzending over een religieuze gemeenschap in Twente er duidelijk bovenuit als het gaat om journalistiek speurwerk. Er wordt niet alleen gereconstrueerd wat er is gebeurd, maar er worden ook concrete nieuwe feiten blootgelegd, waaronder het overlijden van zeven kwetsbare leden binnen de sekte. Dat geeft deze productie duidelijke nieuwswaarde. Deze categorie werd beoordeeld door Marcel Gelauff (juryvoorzitter en oudhoofdredacteur NOS Nieuws), Nikki van der Westen (eindredacteur Argos VPRO) en Frederike Geerdink (freelance journalist, voormalig correspondent Turkije en schrijver van het boek ‘Alle journalistiek is activisme’).

De Beeldvanger
De winnaar voor de beste videoproductie van 2025 was RTV Oost met Achter het lint: zo beleefden hulpverleners de vuurwerkramp. Met dit mooie verhaal laten de makers zien dat je met een eenvoudige vorm een indringend verhaal kunt vertellen. ‘Je voelt dat hier echt is gezocht naar verhalen die nog niet eerder zijn verteld’, aldus de vakjury. Die bestond uit Maxime de Vries (juryvoorzitter en journalist NOS Stories, Nieuwsuur), Pim Markering (verslaggever Nieuws van de Dag SBS6/Talpa) en Jos de Groot (onder andere presentator Pointer KRO-NCRV).

De Luistervink
De prijs voor beste audioproductie van 2025 ging naar Omroep Brabant met Of ik je mis. In deze persoonlijke podcastserie gaat maker Thijs den Ouden op zoek naar herinneringen aan zijn vader. Die overleed toen hij vijf jaar oud was. Het is een indringend en zorgvuldig gemaakt verhaal dat blijft hangen. De maker weet zijn eigen ervaring met verlies te vertalen naar een universeel verhaal over rouw, herinnering en verwerking. De juryleden van deze categorie waren Marion Oskamp (juryvoorzitter en NTR eindredacteur podcasts), Katinka Baehr (VPRO eindredacteur OVT) en Elsbeth Stoker (Volkskrant-journalist en maker van de podcasts Grijs Gebied en Niemandsland).

De Verhalenverteller
RTV Oost won met Mijn opa was Schalkhaarder ook de prijs voor de beste documentaire. Hierin onderzoekt Wouter Rutgers het oorlogsverleden van zijn opa. Dat bleef lange tijd verborgen, omdat hij tijdens de Tweede Wereldoorlog in het beruchte Politie Opleidings Bataljon in Schalkhaar zat. De documentaire verbindt een familiegeschiedenis aan een onderbelicht hoofdstuk uit de Nederlandse geschiedenis en helpt een hardnekkig vooroordeel te doorbreken. ‘Je voelt dat dit verhaal ertoe doet voor de mensen in deze regio’, merkt de vakjury op. Deze categorie werd beoordeeld door In-Soo Radstake (juryvoorzitter en documentairemaker), Lidija Zelović (documentairemaker) en Johan Eikelboom (programma- en documentairemaker bij de EO).

De Nieuwkomer
Het beste talent van 2025 was Rob van Groeningen van Rijnmond. Deze jonge journalist laat zien hoe je het verschil kan maken binnen de regionale omroep. In het Vriendenboekje geeft hij daklozen een stem die vaak niet wordt gehoord. Hij weet contact te maken met kwetsbare groepen en stelt zich daarbij gelijkwaardig op. De juryleden waren Davidson Rodrigues (juryvoorzitter, eindredacteur OPEN Rotterdam en trainer videojournalistiek), Martijn Klungel (journalist NOS en winnaar Gouden Regiohelden Award 2024) en Babette Wieringa (eindredacteur De Telegraaf).

De Verbinder
Naast de Gouden Regiohelden Award won het project 25 jaar vuurwerkramp van RTV Oost ook in deze categorie, vanwege de sterke bijdrage aan verbinding in de samenleving. Het project brengt het verleden in kaart en maakt het voelbaar en toegankelijk voor nieuwe generaties. Met interactieve elementen, zoals een podcastwandeling en QR-codes in de stad, wordt het verhaal verbonden met de plekken waar het zich heeft afgespeeld. ‘Daarmee gaat het niet alleen over herdenken, maar ook over begrijpen en doorgeven’, aldus de vakjury die bestond uit Jan van Onzenoort (juryvoorzitter en journalistiek coördinator Bureau Regio), Karlijn Goossen (NPO genre coördinator journalistiek) en Wytse Vellinga (NPO coördinator journalistieke verantwoording).

Tekst: Merel van den Meerendonk
Fotografie: Eric Brinkhorst