Het ecosysteem achter een format-hit: Verenigd Koninkrijk
Waarom exporteert Nederland met achttien miljoen inwoners meer formats dan Duitsland, de grootste televisie markt van Europa? En waarom slaagde Zuid-Korea er in korte tijd in van format-importeur naar wereldspeler te worden? In deze serie analyseert Taco Rijssemus, partner bij 3Rivers, de nationale ecosystemen die de internationale formatmarkt bepalen. Hij laat zien welke culturele en politiek-economische factoren bepalen of een land formats kan exporteren. En wat dat betekent voor de toekomst van de industrie.
Het Verenigd Koninkrijk domineert de internationale formatmarkt al decennialang. Ongeveer 32% van alle internationaal verhandelde formats vindt zijn oorsprong op Britse bodem. Sinds de jaren negentig groeide het land uit tot het centrale knooppunt van de mondiale formatindustrie. Daar waar met name de Amerikaanse zenders alleen zelf formats ontwikkelden, importeren zij inmiddels in toenemende mate Britse concepten.
Die positie is geen toeval
Cultureel beschikt het VK over een aantal structurele voordelen. De Britse samenleving accepteert onzekerheid relatief gemakkelijk, wat ruimte biedt voor experiment in een sector waarin succes per definitie onvoorspelbaar is. De cultuur is bovendien relatief toegeeflijk: afwijking van sociale normen wordt eerder geaccepteerd dan afgestraft, wat de speelruimte voor grensverleggende concepten vergroot. Denk aan een format van Stephen Lambert als Naked Attraction. Formats worden er ook programma’s met publieke waarde beschouwd. Publieke omroepen investeren in nieuwe concepten en fungeren als launching customer voor innovatieve ideeën, en het BBC-merk versterkt als internationaal kwaliteitskeurmerk de exportwaarde van Britse content.
Minstens zo belangrijk is taal. Engels is de facto de voertaal van de internationale formatindustrie zelf. Op de MIPCOM, in pitchdocumenten, licentiecontracten en program bibles wordt wereldwijd in het Engels gehandeld. Britse producenten opereren daardoor zonder vertaaldrempel in het hart van die industrie en bouwen netwerken op zonder de informatieachterstand die producenten uit Duitsland tot Japan structureel parten speelt. Dat voordeel is moeilijk te kwantificeren, maar behoort tot de meest duurzame troeven van het Britse ecosysteem. Het zet de grootste markt ter wereld, de Amerikaanse markt, wagenwijd open voor Britse formats.
De rechtenpositie
Daar komt een derde factor bij: de rechtenpositie. Die is niet het resultaat van één maatregel, maar van een gelaagd stelsel. De Communications Act van 2003 gaf onafhankelijke producenten controle over hun intellectueel eigendom en verplichtte broadcasters een aanzienlijk deel van hun budget extern te besteden. Toezichthouder Ofcom verfijnde dat via codes, en brancheorganisatie PACT onderhandelde er aanvullende sectorafspraken bovenop. Precies dat samenspel van wet, toezichthouder en sector maakt de Britse terms of trade tot de sterkste ter wereld vergeleken met markten die, zoals in Nederland met de NCP, slechts één van die lagen kennen.
Het ecosysteem staat echter niet stil. Vanaf de jaren 2000 werden grote producenten als Shine, Endemol UK en All3Media overgenomen door internationale conglomeraten en private equity. Dat vergrootte de schaal en distributiemacht van Britse producenten, maar roept ook de vraag op waar de economische baten van die export uiteindelijk landen wanneer strategische beslissingen bij een Amerikaans of Frans moederbedrijf liggen. Brexit zette daar nog een schepje bovenop: toegang tot fondsen als Creative Europe is beperkt en talentmobiliteit is gecompliceerder geworden, wat vooral de bredere creatieve infrastructuur raakt.
Veranderingen in de markt
Tegelijk verandert de markt zelf. Streamers als Netflix en Amazon ontwikkelen formats steeds vaker intern of via exclusieve deals, waardoor de traditionele licentie als verdienmodel onder druk staat, al bieden diezelfde platforms Britse producenten ook nieuwe financiering en mondiaal bereik.
Het Britse succes is dus geen toevallig cultureel fenomeen, maar het resultaat van doelbewuste institutionele inrichting, versterkt door taal- en netwerkvoordelen. Die positie is duurzaam gebleken, maar niet onomkeerbaar: consolidatie, Brexit en de opkomst van streamer-eigen ontwikkeling testen nu de veerkracht van een ecosysteem dat zijn kracht lang ontleende aan sterke rechten, beperkte verticale integratie en intensieve concurrentie.
Volgende keer: Zweden. Hoe een kleine markt toch structureel goed kan presteren.
Bron: Taco Rijssemus/BM
