Enquête onder zelfstandigen in de media: onderhandelingsruimte structureel beperkt
De belangenvereniging voor Freelancers in de Media (FIM) presenteert de resultaten van een uitgebreide ledenenquête. Van circa 400 leden vulden 158 leden de enquête in. De bevindingen bevestigen dat de sector economisch functioneert, maar op drie punten structureel kwetsbaar is: onderhandelingsmacht, tariefdruk en onzekerheid rond de Wet DBA.
Uit de enquête blijkt onder andere dat opdrachtgevers in de media freelancers (nog) te vaak behandelen als werknemers in plaats van als zelfstandig ondernemers. Ze stellen contractvoorwaarden eenzijdig vast, laten nauwelijks onderhandelingsruimte en hanteren vaste tariefstructuren die freelancers niet kunnen aanvechten.
Bijna de helft van de respondenten (49%) heeft weleens een opdracht geaccepteerd met ongunstige voorwaarden — lage tarieven, hoge werkdruk of weinig onderhandelingsruimte — uit angst om een opdracht te verliezen. 19% van de leden zegt structureel niet te kunnen onderhandelen over contractvoorwaarden. Slechts 10% bereikt bij tariefonderhandeling structureel een beter resultaat.
“Dit is niet het beeld van een gelijkwaardige zakelijke relatie tussen twee ondernemers”, aldus het bestuur van FIM. “Dit is een afhankelijkheidsrelatie die we kennen uit loondienst, maar dan zonder de bijbehorende bescherming.”
Onderhandelen is symbolisch, niet reëel
De enquêteresultaten laten een consistent patroon zien van beperkte onderhandelingsmacht:
• 72% ervaart regelmatig of soms druk om tarieven laag te houden
• 62% kan bij tariefonderhandeling soms een kleine verbetering halen — maar zelden meer
• 31% ervaart weinig tot geen mogelijkheid om over contractvoorwaarden te onderhandelen
• De meest genoemde reden: angst om opdrachten te verliezen, gevolgd door vaste tariefstructuren in het beleid van opdrachtgevers
Ondervraagden beschrijven hoe contracten eenzijdig worden aangeboden, hoe het gevoel bestaat dat onderhandelingen bewust juridisch complex worden gemaakt, en hoe tegenover juristen van grote opdrachtgevers geen gelijke kennis kan worden gesteld.
Opdrachtgevers stellen voorwaarden die zelfstandigheid ondermijnen
Een op de drie ondervraagden meldt dat opdrachtgevers voorwaarden stellen die hun zelfstandigheid juist beperken: gebruik van e-mail- en systemen van de opdrachtgever, verplichte aanwezigheid op locatie, vaste werktijden en inhoudelijke aansturing. Dit zijn kenmerken van een gezagsverhouding — en daarmee een risico op schijnzelfstandigheid. 76% van de leden stelt dat de Wet DBA invloed heeft op hun mogelijkheden als freelancer.
Tegelijkertijd zijn de effecten duidelijk merkbaar: meer contractverplichtingen, kortere opdrachten, en in een deel van de gevallen verlies van werk of grote druk om in loondienst te gaan — terwijl dat voor de betrokkenen juist financieel en professioneel ongunstig uitpakt.
Het bestuur van FIM stelt: “Een zzp’er kan niet de ene opdracht in loondienst en de volgende als freelancer doen. Dan kan hij of zij de premies voor verzekeringen niet doorbetalen, geen goede regeling voor onverhoopte arbeidsongeschiktheid treffen of doorsparen voor pensioen. Er bestaat geen hybride tussenvorm die werkbaar is. Je bent zzp’er of niet.”
Financieel stabiel — maar de positie is kwetsbaar
De enquête laat zien dat de leden zichzelf professioneel weten te redden: 83% verdient een duurzaam inkomen met de huidige tarieven, en 84% heeft een financiële buffer van minimaal drie maanden. 72% verhoogde het afgelopen jaar het eigen tarief. Maar die stabiliteit is niet vanzelfsprekend. Ze is het resultaat van voortdurend manoeuvreren in een markt met structurele tariefdruk, beperkte contractruimte en groeiende juridische onzekerheid.
FIM roept op tot eerlijk opdrachtgeverschap en politieke actie Op basis van de enquêteresultaten doet FIM een concrete oproep aan twee partijen:
Aan opdrachtgevers en mediaorganisaties:
• Behandel freelancers als zelfstandige ondernemers
• Bied echte onderhandelingsruimte over tarieven én voorwaarden
• Stop met contracten die zelfstandigheid in de praktijk ondermijnen
• Wees transparant over tariefbeleid
Aan politiek en beleidsmakers:
• Zorg snel voor duidelijkheid voor zelfstandig ondernemers
• Voorkom dat contracten juridisch te ingewikkeld worden
• Erken de specifieke positie van freelancers in de creatieve sector
FIM als collectieve stem
Op basis van de enquêteresultaten stelt FIM drie prioriteiten voor de komende periode:
• Freelancers ondersteunen met duidelijke informatie. Inzicht geven in gangbare uur- en dagtarieven. Overleg met opdrachtgevers over contracten
• Lobby rond Wet DBA: actieve inzet bij politiek en beleid voor meer duidelijkheid
• Mentale duurzaamheid: aandacht voor welzijn in de media
FIM roept producenten en mediaorganisaties op om meer transparantie en dialoog te bieden over tarieven en contractvoorwaarden. Aan beleidsmakers vraagt FIM concrete actie om de rechtspositie van freelancers te versterken en de onzekerheid rond de Wet DBA weg te nemen.
Bron: FIM/BM
