CvdM: ‘Nederland moet én kan vuist maken tegen antidemocratische aanbevelingsalgoritmes’
De aanbevelingsalgoritmes van sociale media zijn uit democratisch oogpunt riskant. Maar met hulp van doelgericht beleid en toezicht zijn ze verbeterbaar. Dat is de hoofdboodschap van een nieuw rapport van het Commissariaat voor de Media, dat vandaag is gepubliceerd: ‘Naar democratisch gezonde feeds. Hoe toezicht en beleid aanbevelingsalgoritmes van sociale media kunnen verbeteren.’
Commissariaat-voorzitter Amma Asante: “Eén van de focusthema’s uit de meerjarenstrategie van het Commissariaat is: een robuuste nieuwsvoorziening. Het medialandschap verandert razendsnel. Steeds meer mensen halen hun nieuws van sociale media en AI-diensten. Platformbedrijven bepalen met algoritmes in toenemende mate wat we wel en niet te zien krijgen. Wanneer betrouwbaar en onafhankelijk nieuws minder goed zichtbaar is, wordt het lastiger voor mensen om zich goed te informeren. Dat raakt aan het functioneren van de democratie. Daarom is het belangrijk om ontwikkelingen in de nieuwsvoorziening te volgen en risico’s tijdig te signaleren. Offline én online. De aanbevelingsalgoritmes van sociale media vormen zo’n risico.”
Een aantal take-aways uit het feeds-rapport:
– Feeds met hun doorlopende stromen aanbevolen berichten zijn handig. Tegelijkertijd beïnvloeden sociale media hiermee wat je ziet én wie je volgt, en dus ook welke inhoud je tegenkomt en hoe dat je mening beïnvloedt.
– Wetenschappelijk al gebleken gevolgen van feeds: gepolariseerde nieuwsconsumptie, affectieve polarisatie, afgesneden informatievrijheid (‘shadowbanning’), onvoorspelbare mediazichtbaarheid en gemanipuleerde meningsvorming.
– Het risico op onvrije en ongegronde meningsvorming neemt toe nu bepaalde platformeigenaren steeds merkbaarder politiek gemotiveerd of politiek gepusht handelen. In verkeerde handen kunnen de aanbevelingsalgoritmes ‘wapens’ zijn voor manipulatie van de publieke opinie.
– Sociale media moeten het makkelijker maken om als burger een ‘gezonde’ keuze te maken. Dat wil zeggen: een keuze die je als burger helpt voorzien in de informatiebehoefte die je zélf zegt te hebben, of in betrouwbare en professionele berichtgeving. Hiertoe zijn feeds verbeterbaar in drie richtingen: geef gebruikers vrijere keuze, maak betrouwbare informatie beter zichtbaar, en meet effecten structureler.
– De huidige orde van sociale media gaat niet vanzelf over op democratisch gezondere feeds. Dus bieden we een routekaart: een kaart met – in aansluiting op bestaande wetgeving – concrete opties voor overheidsbeleid en nalevingstoezicht. Hoe krijgen we het ontwerp van feeds beter in lijn met het publieke belang van vrije en geïnformeerde meningsvorming?
– We moedigen toezichthouders en beleidsmakers aan tot gebruik van de routekaart – zo ook het kabinet, dat in het coalitieakkoord de ambitie heeft uitgesproken tot een verbod op polariserende en antidemocratische algoritmes.
Vervolgacties
Het rapport gaat ook in op de vervolgacties die het Commissariaat neemt, in lijn met zijn meerjarenstrategie. Het Commissariaat doet dat zelf, of samen met collega-toezichthouders, in Nederland én in Europa. Zo is Amma Asante dit jaar niet alleen de voorzitter van het Nederlandse Commissariaat, maar ook van de European Media Board. Dat is het samenwerkingsverband van alle media-toezichthouders in Europa.
De Media Board kan bijvoorbeeld – gevraagd en ongevraagd – advies geven aan de Europese Commissie over een belangrijk onderwerp als aanbevelingsalgoritmes. “De macht van big tech is groot en dat komt door gebrekkige wetgeving”, erkent Asante. “We hebben ons aanvankelijk zand in de ogen laten strooien. We zouden eigenlijk naar onafhankelijk Europees digitaal toezicht toe moeten, maar laten we eerst kijken wat we op nationaal niveau kunnen doen.”
Voor het rapport is uitvoerig bronnenonderzoek gedaan. Er zijn diverse experts van buiten het Commissariaat geraadpleegd. Naast toezicht en beleid juicht het Commissariaat het toenemende initiatief van burgers en NGO’s toe, bijvoorbeeld om wettelijk vastgelegde vrijheden van platformgebruikers te beschermen, of om aanbevelingsalgoritmes verbeterd te krijgen. Het rapport over feeds is de eerste van een reeks verkenningen van het Commissariaat over digitale platforms en big tech. Later volgen verkenningen over bijvoorbeeld de opiniemacht van platformbedrijven en over de digitale advertentiemarkt.
Het gehele rapport over socialmediafeeds is hier te lezen.
Er is ook een verkorte infographic bij het rapport gemaakt: bekijk deze hier.
Bron: CvdM/BM
