Wanneer het script niet meer telt

Je hebt je tekst geleerd, je hebt je personage onderzocht en je denkt: kom maar op. Tot iemand ineens op de set zegt: “Oké, en nu doen we hem nog een keer. Maar doe eens totaal wat anders. En we spelen gewoon door zodra het script stopt.” Welkom bij Klikbeet.

Eén van de leukste dingen die ik ooit heb gedaan vind ik het meespelen in het sketchprogramma Klikbeet. Niet alleen omdat ik enorm van comedy hou, maar ook omdat het totaal anders is dan ik ooit eerder heb gedaan. Meestal als je op de set staat, wordt er verwacht dat je je perfect aan de tekst houdt. Dat werkt snel en is natuurlijk lekker makkelijk voor de montage.

Maar op mijn eerste draaidag bij Klikbeet ging het totaal anders. Zodra we begonnen met draaien zei Stefan Pop, de schrijver en maker van het programma: ‘Je hoeft je niet aan het script te houden. Ga maar helemaal los, als je nog grappen bedenkt in het moment, maak ze. En we spelen altijd nog even door zodra de scène op papier is geëindigd.”

Ik voelde een bepaalde vrijheid maar ook kortsluiting tegelijk. Want het is geweldig dat je mag improviseren, maar ook spannend op zo’n eerste dag en je weet niet wat er komt of wat je moet verwachten. Maar dat je niet weet wat je moet verwachten, is natuurlijk vaak met comedy, Dat maakt het ook zo spannend.

Je kunt thuis bedenken dat een bepaalde grap ontzettend grappig is. Je kunt hem honderd keer oefenen en precies weten waar de timing moet zitten. Maar soms blijkt op de set dat de grappigste versie juist ontstaat wanneer je even vergeet dat je die grap überhaupt moest maken. Als je alles loslaat wat je hebt bedacht, wordt het vaak veel leuker. Dan begint het pas echt te leven. 

De scène die we speelden sloot aan bij 750 jaar Amsterdam, en ik speelde een Amsterdamse yup. Een typische kakker die wil dat alle paupers buiten de Amsterdamse ring blijven. “Vind je het goed als ik nog woordjes als ‘heerlie’ en ‘havercappu’ toevoeg?” hoor ik mezelf vragen aan de regisseur. En direct daarna dacht ik heel even ‘Goh, hoeveel mensen zouden dit vragen op hun werk? Eigenlijk heb ik best wel een behoorlijk leuk beroep.’ 

Wat ik merkte tijdens de draaidag is dat de scène eigenlijk elke take net weer een beetje grappiger en gekker wordt. Er wordt telkens weer een schepje bovenop gedaan. Hoe vaker je de scène speelt, hoe meer je ook op elkaar ingespeeld raakt en op elkaar begint te reageren. Ik vond dat proces heel leuk om te merken en te zien.
En soms mislukt het natuurlijk ook. Een improvisatie kan nergens op slaan of niet vallen. Je kunt in een impuls iets roepen en daarna denken ‘wat zei ik in vredesnaam?’ Maar juist dat maakt het leuk. Soms moet je eerst op je bek gaan voordat je de juiste timing te pakken hebt. 

Het is natuurlijk ook niet voor niets zo dat comedyshows altijd try-outs hebben. Komische timing is zo iets fascinerends en ongrijpbaars. De ene avond kan de zaal plat liggen, en de volgende dag gebeurt er niets na een grap. En ik vind het heerlijk om dan uit te pluizen waar dat nou precies aan lag. Dat is misschien ook wel wat ik zo leuk vind aan comedy. Het hoeft niet perfect te zijn. Het mag een beetje schuren, ontsporen en onverwacht een andere kant opgaan.

Soms staat de leukste grap gewoon in het script. En soms ontstaat hij pas wanneer niemand meer precies doet wat er in het script stond!

Esther van Harten
Actrice, presentatrice en dagvoorzitter