Zijn zoekmachines, AI en andere studiehulpmiddelen wel veilig?

Want om een reactie te krijgen van een chatbot, moet een gebruiker eerst iets delen. Dat kan een hele objectieve vraag zijn, bijvoorbeeld wie de Mona Lisa heeft geschilderd. Maar de vraagsteller kan ook, al dan niet per ongeluk, hele persoonlijke informatie in een prompt verwerken. Ook bestanden die de vraagsteller uploadt kunnen persoonlijke gegevens, zoals namen, adressen en bankrekeningnummers bevatten. En als de chatbot deze informatie eenmaal heeft, kan dit niet meer teruggedraaid worden. Sterker nog, generatieve AI bewaart en verwerkt zulke gegevens om nóg slimmer te worden.

Zelfs wanneer je uiterst voorzichtig bent, proberen AI-tools allerlei gegevens te verzamelen. Daaronder vallen ook gegevens die direct naar de gebruiker te herleiden zijn, zoals IP-adressen, e-mailadressen en het soort apparaat. AI-browsers gaan nog een stapje verder door de webpagina’s die je hebt bezocht op te slaan op hun servers. Merlin waagde het zelfs om ingevulde webformulieren met medische en financiële gegevens te bewaren. De enige AI-browser die vooralsnog geen online profielen opbouwt, is Perplexity.

Problemen bespreken
AI komt natuurlijk goed van pas om snel aan informatie te komen zonder dat je talloze websites hoeft te doorzoeken. Maar soms spelen chatbots een grotere rol dan alleen die van onderzoeksassistent. Vraagstellers kunnen ook hele persoonlijke vragen kwijt en de chatbot is erop geprogrammeerd om zo behulpzaam mogelijk te zijn. Het is in feite een robot, die altijd de kant van de vraagsteller kiest zonder enige nuance of context.

Een voorbeeld van waar dit toe kan leiden, is de zaak van Adam Raine. Deze 16-jarige jongen uit de VS gebruikte ChatGPT om te praten over zijn suïcidale gedachten. De chatbot presenteerde hem niet alleen met een overzicht van de meest effectieve manieren van zelfdoding, maar schreef zelfs een complete afscheidsbrief namens Adam. Helaas leeft de jongen niet meer, en zijn zijn ouders nu verwikkeld in een juridische strijd tegen OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT.

Feit of fictie
AI zal altijd met een antwoord komen. Er is alleen geen enkele garantie dat het antwoord ook daadwerkelijk klopt. AI heeft geen ingebouwd systeem dat onwaarheden eruit filtert, maar baseert zich puur op algoritmes. Een vaak bezochte website heeft daardoor meer autoriteit dan een website die minder vaak wordt bezocht. Zelfs als die onopvallende website wel de juiste informatie bevat. Als er helemaal geen antwoord op de prompt te vinden is, gaan chatbots gewoon dingen verzinnen. Dan wordt er gesproken van een ‘hallucinatie’. Je kunt daarom nooit blindelings vertrouwen op hun antwoorden. Het blijft altijd nodig om zelf te controleren of de informatie juist is.

Fraude
Het vragen om een samenvatting van voorgeschreven literatuur, zodat je op tijd je essay kunt inleveren, is één ding. Maar deze samenvatting zonder meer kopiëren en plakken in je afstudeerscriptie is iets heel anders en wordt gezien als fraude. Hoewel de teksten niet letterlijk gekopieerd zijn van een andere auteur, wordt het nog steeds als onethisch beschouwd omdat het werk van een ander wordt gebruikt zonder eigen inbreng of bronvermelding. Dit wordt door de meeste onderwijsinstellingen als valsspelen beschouwd. Vaak staat men het gebruik van AI wel toe in de beginfase van een onderzoek, als sparringpartner voor ideeën en richting.

Op de werkvloer
Veel studenten gebruiken dus in meer of mindere mate AI-tools om hen bij hun studie te helpen. Informatie die zij in hun prompts verwerken hebben doorgaans te maken met lesstof. Als er namen worden genoemd, zijn dat meestal namen van bijvoorbeeld wetenschappers of bekende filosofen. Dat verandert als de student zich op de werkvloer begeeft en ook daar gebruik wil maken van AI. Veel stagiairs en starters zijn zo gewend aan chatbots in hun dagelijkse leven, dat ze de gevolgen binnen een professionele setting soms vergeten.
Hun werkgevers zijn gebonden aan hele strikte eisen rond gegevensbescherming. Daardoor zijn ze ook verantwoordelijk voor het gedrag van hun werknemers en stagiairs. Als een stagiair per ongeluk de naam van een klant in een prompt vermeldt, wordt dat de werkgever aangerekend. Ook het feit dat studenten deze AI-tools via hun persoonlijke accounts gebruiken, baart veel werkgevers zorgen. Deze persoonlijke accounts zijn uiteraard lang niet zo goed beveiligd als werkaccounts.

Veiligheid verbeteren
Het gebruik van AI kan dus ronduit problematisch zijn, maar dat betekent nog niet dat we AI volledig moeten afzweren. Het is nog steeds een handig hulpmiddel om productiviteit te verhogen en efficiënter te studeren. Met deze tips kun je AI veiliger gebruiken:

Internetverbinding
Onveilige verbindingen, zoals openbare netwerken, vormen een grote bedreiging voor je online privacy. Iedereen kan je online activiteiten volgen en gegevens kunnen eenvoudig worden onderschept. Met een VPN voeg je een extra beveiligingslaag toe door je data via een versleutelde tunnel naar een VPN-server te sturen. Omdat de server je IP-adres verbergt, vergroot je je online privacy. Een betaalde VPN met een no-log-beleid is waarschijnlijk de beste VPN, omdat deze vaak betere service bieden en integer met je gegevens omgaan.

Delen
Deel geen namen, adressen of andere informatie die tot jou of een ander persoon herleid kunnen worden. Controleer ook bestanden op dergelijke informatie en zorg dat je deze gegevens censureert. Onthoud dat AI zulke gegevens kan gebruiken voor trainingsdoeleinden.

Vragen
Wees zorgvuldig in je vraagstelling en controleer de antwoorden. Hele persoonlijke kwesties kun je beter bespreken met een goede vriend of iemand anders die je vertrouwt. Wil je ook buiten je privésfeer gebruikmaken van AI? Ga er dan niet zomaar van uit dat het in orde is, maar controleer het eerst bij je docenten.