Scholten Scoort: De keel als airbag
Voor wie het gemist heeft en dat is niemand: De Hanslers op SBS6 is zo’n realityserie waarvan je na tien minuten denkt dat je hem ‘per ongeluk’ hebt aangezet, en na twintig minuten merkt dat je rechtop zit. Een familie, een verhuizing, wat spanningen en vooral: emotie in televisievorm (belangrijke nuance).
In de hoofdrol: moeder Monique. Een vrouw die zich de afgelopen weken heeft ontwikkeld tot iets waar reality-tv makers van dromen: een personage, een character. Uitspraken worden nagedaan op TikTok, Aran Bade heeft weer een cocktail om zijn rol als keurige koorknaap te verstevigen (“Ik vind dit echt heftig!”) en iedere aflevering lijkt Monique steviger in het zadel te zitten. Niet als bijfiguur, maar als motor.
Wat opvalt, is niet alleen wat er gezegd wordt, maar hoe. Geen warming up, geen twijfel, geen adempauze. Waar anderen misschien zouden aarzelen, trapt Monique op het gaspedaal. En daar wordt het interessant. Wie goed kijkt, ziet dat die aanval zelden alleen verbaal is. Ze zit in houding. In spanning. In dat gebied rond de keel waar normaal empathie, twijfel en zelfreflectie langs moeten.
Televisie heeft van kritiek
een crashtest gemaakt
In De Hanslers lijkt die keel van Monique meer op een airbag: uitgeklapt bij dreiging, klaar om impact op te vangen. En laten we eerlijk zijn: die airbag doet precies wat hij moet doen. Hij voorkomt dat er iets binnenkomt.
Neem kritiek. In het echte leven is dat een waarschuwingslampje. Het gaat branden, je rijdt wat rustiger, je denkt: misschien even stoppen. Maar televisie heeft van kritiek een crashtest gemaakt. We kijken naar een ongeluk in slow motion. Met herhalingen. En uiteraard met een voice-over.
Dus wat doet een mens met camera’s, montage en een leader waar je zelf inzit? Die remt niet. Die zet de airbag alvast op scherp. Sterker nog, die klapt ‘m vast uit. PANG.
Die airbag-keel is geen communicatiekanaal meer. Het is een ondoordringbare wal. Niet bedoeld om gevoelens door te laten, maar om gevoelens tegen te houden. Verdriet? PANG. Airbag open. Twijfel? PANG. Het kleine innerlijke stemmetje dat zegt: misschien ging dit te ver? PANG!
Psychologen noemen dit compensatie. Televisiemakers noemen dit: aflevering vier. Want het is zelden de zoektocht naar macht die iemand zo theatraal maakt. Het is de angst die eraan voorafgaat: straks ben ik niet meer nodig. De angst om je plek te verliezen.
Waar mensen ‘in het normale leven’ onder druk instorten of gas terugnemen , leert de televisie mensen die beroemd zijn geworden iets anders. Dat stoppen gevaarlijker is dan doorgaan. Dat voelen tijd kost. En tijd is dodelijk voor een programma dat op conflict draait. Dus gaat Monique door. Niet omdat ze niets voelt, maar omdat voelen geen optie is.
Het aparte is dat wij thuis denken dat we de ‘echte Monique’ zien. Terwijl we vooral naar een perfect functionerend noodsysteem kijken. Een reflex. Een airbag die bij iedere dreiging zijn werk doet. Wij lachen erom we doen het na. En ondertussen wordt dat systeem steeds betrouwbaarder, voor Monique.
Realitytelevisie vergroot mensen niet. Het perfectioneert hun noodsystemen. De kans is overigens groot dat ‘de nieuwe schoondochter’ in liefde ontvangen wordt. Een nieuwe overlevingsstrategie. PANG. Ik blijf kijken.
Matthias Scholten
Matthias Scholten startte zijn mediacarrière als applausmeester. Na een corporate RTL-leven bedenkt hij nu ‘leuke dingen’
